Lời Thầy 1:
Là Nội Trú / Bác sĩ trong Khoa một thời gian, một hôm chỉ có Thầy và Trò trong phòng, Thầy hỏi: cậu có biết tại sao có những điều ông thầy giảng đi giảng lại rất nhiều lần, mà mình vẫn không hiểu không? Một câu hỏi đột ngột, tại một hoàn cảnh tế nhị: Thầy là Giáo Sư Thực Thụ ( một học hàm cao nhất trong Trường Đại Học Y Khoa lúc bấy giờ), Trò là Nội Trú năm thứ nhất, sẽ làm việc với Thầy ít nhất 2 năm nữa, rồi Thầy sẽ hướng dẫn luận văn, rồi tốt nghiệp Bác Sĩ nếu mọi việc suôn sẻ. Từ tấm bé, lời Thầy luôn là khuôn vàng thước ngọc, chỉ phải học thuộc rồi trả bài ( nguyên văn mà đôi khi không hiểu gì), nào dám nói Thầy sai. Nếu không hiểu hết những gì thầy giảng , chắc chỉ vì mình dốt thôi. Nhưng sự việc nếu đơn giản vậy, chắc Thầy sẽ không hỏi ; hoặc Thầy muốn giăng cái bẫy gì đây để khảo sát mình?” Thưa Thầy em không rõ ạ”, Trò ấp úng ( quả là câu hỏi khó, và đằng sau đó có thể rất nhiều ẩn ý). Nhìn Trò suy nghĩ hơi nhiều, và lúng túng, Thầy cười thông cảm và nói luôn:” đơn giản thôi, vấn đề đó thật ra ông Thầy cũng chẳng hiểu nó là cái gì cả. Bởi vì Ông không hiểu nên không thể giảng cho người khác hiểu. Thời tôi làm việc ở Bệnh Viện Phủ Doãn ( Việt Đức ngày nay), và dạy ở Đại Học Y Hà Nội, bao nhiêu năm tôi dạy bài Bệnh Hodgkin, đến khi du học ở Hoa Kỳ tôi mới biết rằng, những gì mình dạy là sai be bét.” Thầy cười hóm hỉnh.
Thì ra thế, hỏi và đáp của Thầy như một tâm sự hơn là vấn đề cần lời giải.. Sau bao năm làm việc với Thầy, với bao kỷ niệm, câu chuyện kể trên của Thầy không sao quên được. Thầy còn nói thêm:” ở Hoa Kỳ, ngôn ngữ không hoàn toàn tương hợp với mình, nhưng họ giảng rất dễ hiểu, khi thấy mình chưa thông, họ đưa ra các hình ảnh các biểu đồ, và mọi chuyện trở nên thật rõ ràng. Đơn giản vì họ hiểu vấn đề thật cặn kẻ, thấu đáo.”
Một kỷ niệm với Thầy thật hóm hỉnh nhưng sâu sắc, không ngờ Thầy thật lòng với mình đến như vậy. Đa số các Thầy lời lẽ thật tròn trịa,bóng bẫy,chuẩn mực, nhiều Thầy chỉ là lý thuyết suông, rất xa rời thực tế, điều mà Bác sĩ / Sinh Viên sắp ra trường rất cần.
Nhìn lại chương trình lý thuyết của hơn 600 Trường Cao Đẳng và Đại Học ở Việt Nam hiện nay, lời Thầy năm nào sao đúng quá. Thầy dạy / trò chép / rồi trả bài / rồi cho điểm, mà hình như trong một số trường hợp, cả hai đều không hiểu rõ vấn đề là gì. Không thảo luận, không trích dẫn những tư liệu khoa học mới nhất, rất ít phản biện.
Có lẽ còn lâu lắm chúng ta mới vươn lên một nền giáo dục đại học thật sự, mà nền tảng của nó là Khai Phóng, là Tự Do Học Thuật.
Sài gòn, Xuân Kỷ Hợi 2019
Lê Anh Uyên
Lời Thầy 2:
“Hôm nay tôi mời cậu đến đây, để nói một điều mà bấy lâu nay chỉ là chuyện của gia đình. Cậu là Nội Trú trong Khoa, rất nhiệt tình trong công việc, rất mong cậu giữ được cái tinh thần đó, để tiến lên dù tôi còn ở Việt Nam hay không . Tôi đã được Nhà Nước chấp thuận cho đi xuất ngoại theo diện Đoàn Tụ Gia Đình”.
Vậy là thời gian ngắn nữa thôi, Khoa / Bệnh Viện thân yêu này không còn Thầy nữa. Ai chủ tọa giao ban? Ai phân xử những ca khó mà các Bác sĩ đàn anh tranh luận dữ dội, không ai chịu ai? Ai sẽ mổ những ca cột sống khó?.v.v..Thật buồn và thật hụt hẫng.
“Xuất thân từ Nhà Dòng, rồi di cư vào Nam, rồi du học ở Hoa Kỳ, khi ngày 30 Tháng Tư tới, nhân viên Đại sứ quán Hoa Kỳ có sắp xếp cho gia đình tôi đi khỏi Việt Nam, nhưng tôi từ chối. Tôi nghĩ cuộc đời mình là bỏ đi rồi, nhưng hy vọng các con tôi sẽ hòa nhập tốt vào chế độ mới, còn gì bằng khi đất nước hòa bình thống nhất”. Thầy nói.
“ Nhưng sự việc đã diễn ra hoàn toàn ngược lại, tôi được chế độ mới rất trọng dụng ( giữ lại mọi chức vụ, phong Phó Giáo Sư đợt đầu tiên, được mời viết sách và tham gia đào tạo sau đại học.v.v..).Trong khi đó, các con tôi sau khi tham dự các phong trào X1, X2 (cải tạo hệ thống thương nghiệp tư bản tư doanh), các cháu hoàn toàn phản kháng các đường lối của chế độ, và vượt biên.”
“ Và bây giờ tôi phải đoàn tụ với các con. Ở Việt Nam tôi như một ông vua, tại Hoa Kỳ tôi chỉ là một hạt cát. Nhưng tôi không có chọn lựa.Và hơn nữa, tôi ra đi thì các bác sĩ trẻ như Toàn, Hiệp.v.v.. mới có cơ hội, thay thế tôi đảm nhận những chức vụ cao hơn”.
“ Tôi hài lòng về cách lãnh đạo của Đảng / Nhà nước hiện tại (thời điểm những năm 80 của thế kỉ trước). Đưa đất nước theo hướng của Liên Xô mà không theo Tàu. Trung Cộng luôn luôn là kẻ thù của chúng ta. Họ là láng giềng lớn, có thể là Thầy trong vài lĩnh vực nào đó, nhưng không bao giờ là bạn. Phải biết tận dụng vị trí láng giềng để làm lợi cho đất nước, nhưng mọi quan hệ phải được đặt dưới sự cảnh giác tối đa. Gây căng thẳng, mích lòng họ là việc làm thiếu khôn ngoan ”.
Đã lâu lắm mới nghe Thầy nói chính trị, tưởng rằng Thầy chỉ quan tâm các bệnh lý cột sống, các gãy cổ xương đùi.v.v..thì ra Thầy cũng rất am tường chính trị, và có quan điểm của mình.
“ Để chống lại Trung Cộng mình phải có liên minh, đó là các nước ASEAN, mà trong khối này mình (Việt Nam) phải là lãnh đạo. Sau các nước ASEAN, còn các nước dân chủ khác.”
“ Để xây dựng đất nước sẽ có nhiều phương án lắm, nhưng lực lượng nòng cốt vẫn là các trí thức, nhất là những nhân tài được đào tạo bài bản ở nước ngoài. Những lãnh đạo ít học thường đưa đất nước lạc lối, lãng phí nhiều tài lực & vật lực, không theo kịp các nước tiên tiến. Chỉ được lời lẽ huênh hoang, hứa hẹn tương lai hoang tưởng, cứ như sắp tới thiên đường nhưng thực tế bị bỏ lại đằng sau khá xa.”
Ơ… Thầy đang giảng chính trị, không giống các bài chính trị được học ở trường, nhưng hay quá, càng suy nghĩ càng thấy đúng. Thì ra chính trị cũng hào hứng lắm chứ, đâu khô khan như bấy lâu nay. Nhận từ tay Thầy một cây bút mực Pilot như một kỉ niệm, cám ơn rồi ra về nhưng đầu óc cứ lâng lâng miên man bao suy nghĩ, cứ như muốn khóc nấc lên, vì sẽ không còn gặp Thầy nữa. Những kỉ niệm từ đâu lại tuôn về: chuẩn bị những ca bệnh thầy mổ, trước khi rạch da phải đọc lại bệnh án. Rồi chuẩn bị dụng cụ để Thầy mổ ở những bệnh viện khác; những buổi trình bệnh án.v.v..Những câu chuyện thầy kể, như những viên ngọc thô, mộc mạc, không thêm bớt gì cả. Điều Thầy được kính trọng và ngưỡng mộ ( bởi nhiều thế hệ bác sĩ) không phải là quyền uy, chức vụ, không là những câu chuyện được thêm bớt để tự nâng cao mình, mà ở Thầy là sự thật lòng, chơn chất, rất đời thường. “ Ở Hoa Kỳ tôi rất thèm tô canh rau cua đồng” Thầy nói.
Thời gian / công việc cứ dần trôi. Bao nhiêu vị Thầy / đàn anh khác hiện diện trong quá trình làm viêc, nhưng ít có vị nào để lại dấu ấn đậm nét như Thầy. Ai đó đã nói, thật hạnh phúc khi trong quá trình hành nghề , có một vị Thầy hiểu mình, chia vui với những thành công, chia buồn với những thất bại, luôn nâng trò lên cao, nhìn thấy & sửa chữa những sai sót, nghiêm khắc khi trò đi chệch hướng, luôn có nhau trong mọi hoàn cảnh. Chính trong môi trường đó, ta có thể sống trọn một cuộc đời chuyên nghiệp.
Sài gòn, Xuân Kỷ Hợi 2019
Lê Anh Uyên
Lời Thầy 3:
“Cậu nói đúng “
Khi lồng ngực bệnh nhân được mở ra, lộ rõ khối áp xe cạnh cột sống, Thầy nói: “cậu nói đúng”. Số là trước khi mổ, khi trình bệnh án, Thầy chưa được thuyết phục lắm với chẩn đoán Lao Cột Sống với khối áp xe cạnh cột sống. Lao Cột Sống thì Thầy đồng ý, nhưng khối áp xe thì Thầy còn phân vân, mổ ra thì sẽ rõ. Điều quan trọng ở đây, Thầy là Giáo sư Thực thụ, một học hàm cao nhất tại Trường Đại học Y Khoa lúc bấy giờ, còn trò chỉ là một Nội Trú năm thứ nhất, nhưng khi trò đúng thì Thầy vẫn nói :”cậu nói đúng”. Ở Việt Nam, như điều hiển nhiên, Thầy ( với học hàm Giáo sư) luôn luôn đúng; trò chỉ phải nghe theo, chấp hành, và không được nói điều ngược lại. Nhưng ở Khoa Bệnh Học Cột Sống này thì khác, các Bác sĩ dù mới hay cũ, các Nội Trú, kể cả Sinh Viên đều có quyền nói lên ý kiến của mình, không lo ngại mình nói sai. Với phong cách lãnh đạo đó, Thầy đã để lại những kỉ niệm khó quên, và “ cậu nói đúng” là một trong những trải nghiệm đó. Lần này, không phải Trò đã giỏi giang gì, chẳng qua đã được các Sinh Viên trình bệnh nhiều lần, X-quang đã được nghiên cứu rất kỹ, và Trò đã nói đúng. Thế thôi.
Sài gòn, Xuân Kỷ Hợi 2019
Lê Anh Uyên
