Trang 1

Mẹ sinh ra hai đứa : Đốm Anh và Đốm Em. Đốm Em mình dài, đuôi thẳng, chỉ có đốm ở bụng và hai mắt. Đốm Anh nhỏ con hơn, đuôi cong, lông bụng màu trắng, nhiều đốm vàng ở lưng đầu tai và bốn chân. Cả hai lông mượt, nhanh nhẹn, tiếng sủa to, khỏe mạnh. Nhà không thiếu ăn, đôi chó được nuôi dưỡng tốt, suốt ngày nghe chúng rượt đuổi nhau huỳnh huỵch quanh nhà, hoặc cắn giỡn nhau ở sân, đủ hiểu rằng chúng đang lớn, thừa năng lượng, chỉ cần ăn no là có thể làm mọi việc. Về hình dáng sức mạnh và dẻo dai cả hai Đốm gần như nhau, nhưng sự lanh lẹ hiểu ý chủ và siêng năng thì Đốm Anh tỏ ra vượt trội hơn.

Một hôm có người bà con xa đến xin một con, gia đình đồng ý cho Đốm Em. Thế là Đốm Em phải đi xa, sau những kháng cự bất thành. Không ai rõ Đốm Em về đâu nhưng ba bốn ngày sau lại thấy anh em nó đoàn tụ, mình Đốm Em ướt đẫm có lẽ phải bơi qua sông, vồ vập vật nhau trước sân nhà. Người chủ của Đốm Em xuất hiện, và lần này chú phải ra đi không trở về nữa. Rõ buồn mấy ngày, Đốm Anh sau đó lấy lại thăng bằng, không mất thì giờ vui đùa nữa, mà làm việc : trông coi nhà cửa, rượt đàn gà ăn lúa phơi trong sân, sủa lớn mỗi khi khách lạ đến nhà...

Từ đó cuộc đời Đốm Anh gắn bó mãi với gia đình tại một vùng quê trải qua nhiều biến động xã hội và chính trị mà Đốm để lại nhiều kỷ niệm khó quên.

Ai đó bảo rằng con vật không có linh hồn, nhưng có lẽ không phải vậy. Chỉ cần giao lưu với Đốm : cho ăn, vuốt ve, ra lệnh làm việc hay tấn công, bảo thôi

Trang 2

không làm nữa sẽ thấy Đốm rất giống người, gần gũi người, có tình cảm như người ; vài trường hợp còn tỏ ra hơn người. Chỉ cần thấy Đốm buồn mấy hôm khi phải xa Đốm Em thì đủ rõ.

Hai đặc tính ở Đốm mà không ai có thể quên được : trung thành và tháo vát. Đặc biệt là sự tự giác cao độ, không cần ai nhắc nhở Đốm vẫn làm việc suốt ngày đêm.

Sau bữa khá no Đốm lùng sục quanh nhà, đuổi các chú heo gà hàng xóm không cho vào vườn đào bới các luống khoai hoặc phá những cây non mới trồng. Có hôm Đốm tha về sân ba bốn con rắn đã bị cắn chết. Hãy xem Đốm chiến đấu với một con rắn như thế nào : sủa thật to uy hiếp rắn ra chỗ trống, chạy nhanh về phía đuôi, cắn vào đuôi hoặc thân, ngoạm chặt rồi lắc mạnh đầu, sau nhiều lần như vậy rắn đờ ra, rồi bị cắn vào đầu và chết. Với những con rắn lớn khè dữ, Đốm phát hiện dí sát rồi đuổi đi. Suốt ngày thấy Đốm luôn làm việc, lúc nằm nghỉ cũng với tư thế sẵn sàng : hai chân trước duỗi thẳng, hai chân sau khoanh lại, nhưng cổ ngẩng cao và đôi tai luôn dựng lên xoay nhiều hướng ; đuôi xếp lại nhưng cong lên nhanh khi bật dậy. Tai đầu cổ và đuôi là bộ phận nhạy cảm hơn cả. Nhiều lúc không rõ việc nặng nhọc ra sao ở đâu Đốm về nhà mồ hôi đầm đìa thở hổn hển xem ra mất sức lắm ; tuy nhiên đừng thấy vậy mà xem thường, Đốm vẫn có thể chạy rất nhanh một quãng xa để rượt chú gà trống bén mảng xâm phạm những vùng cấm. Ban ngày rất ít khi thấy Đốm ngủ, nếu có thì cũng sẵn sàng ở đâu đó khi hữu sự. Ban đêm chắc chắn Đốm là

Trang 3

người trông coi nhà tin cậy nhất.

Gia đình cư ngụ trong căn nhà cổ lớn khá hiu quạnh ở làng ; quanh nhà là vườn rộng với nhiều cây ăn trái và có lau sậy rậm rạp . Ba hàng tre lớn ở hướng đông tây và bắc bao quanh vườn càng làm khu nhà thêm vắng vẻ. Hàng xóm ở cách nhau khá xa. Trong môi trường như vậy, vai trò của Đốm càng quan trọng. Không ai trong nhà quên rằng mỗi lần trở về nhà, chưa đến cổng Đốm luôn là người đầu tiên chạy ra đón chủ. Trông cách mừng của Đốm cũng đủ cảm động : sủa và rít lên the thé, cong người lên, vẫy đuôi liên tục uốn éo cả thân mình, cạ người vào chân chủ, nếu được vuốt ve sẽ liếm vào tay, rồi chạy vòng quanh sủa cảnh báo như nói với xung quanh rằng chủ của tao đã về ; rồi chạy dẫn đường phía trước. Đã có Đốm đi trước thì không phải lo gì cả, dù con đường nhỏ từ cổng vào nhà khá dài và nhiều lúc cỏ ngập cả lối đi .

Gia đình thuộc diện bị theo dõi, mỗi tối lính thường đi quanh nhà hoặc vào khu vực sân nhà để tìm kiếm, sục sạo. Đóng cửa ngủ trong nhà, nhưng chỉ cần nghe tiếng sủa của Đốm cũng biết người lính đang ở đâu. Đốm hực hực tức là đã phát hiện người lạ không quen biết với gia đình, và bắt đầu sủa là người đó đang tiến về phía nhà . Tiếng sủa càng lớn càng nhặt nghĩa là mọi việc càng nghiêm trọng . Nếu người lạ là lính vào nhà ban đêm, rõ ràng việc không bình thường thì tiếng sủa của Đốm rất cương quyết và khẩn cấp. Nếu bị đánh hoặc dọa (đánh) bằng cây hay vật gì khác Đốm sẽ kêu thật to, bỏ chạy ra sau nhà, nhưng không bao giờ ngưng sủa, và sẽ quay

Trang 4

lại quấy rối tấn công tiếp kẻ lạ cho đến lúc họ đi ra khỏi nhà mới thôi . Đốm không còn sủa nghĩa là trong nhà không còn người lạ nữa . Ai bảo con vật không có linh hồn nhưng với Đốm hình như không phải vậy. Có lẽ chỉ bất đồng ngôn ngữ thôi, nhưng dù sao bằng tiếng sủa của mình với tất cả âm ngữ điệu, mọi người trong gia đình đều hiểu rõ những gì Đốm nhắn gửi. Và câu chuyện về Đốm, mặc dù đã lâu lắm rồi, vẫn hiển hiện như mới ngày nào, rõ ràng không thể bảo Đốm không có linh hồn được .

Với cung cách như vậy Đốm làm phật lòng không ít bạn bè của gia đình . Thân hữu mới lần đầu đến thăm nhà thường bị Đốm chăm sóc từ ngoài cổng . Đốm chưa bao giờ cắn ai nhưng với những hầm hè gầm gừ người yếu bóng vía đủ chết khiếp . Rất may, chỉ cần chủ lên tiếng : “ Đốm ! đi ra sau ! ” thì sẽ ngoan ngoãn tìm chỗ nằm, nghểnh cổ canh gác cho chủ khách tay bắt mặt mừng .

Một thân tín đắc lực như vậy, một thành viên không phải là người trong gia đình mà am hiểu nhau như vậy, sự hiện diện của Đốm để lại ấn tượng mạnh mẽ như vậy, không ai nghĩ rằng Đốm không có linh hồn .

Gần đây Đốm thường vắng mặt nhất là về đêm, công việc khá chểnh mảng, ban ngày về nhà với nhiều vết thương ở đầu mặt cổ, dáng vẻ mệt mỏi ; mọi người hiểu rằng đó là cái giá của tình yêu, và những thương tích kia là hậu quả của những cuộc tranh giành ; và gia đình đồng ý rằng phải hoạn Đốm thôi . Nhiều cách hoạn được giới thiệu nhưng cuối cùng cách dùng cọng thun buộc chặt tinh hoàn được chọn lựa ; thoạt đầu ai cũng tưởng  giản đơn nhưng sau đó nhận ra đó là cách có lẽ tệ nhất .

Trang 5

Ngày đầu Đốm bình thường nhưng sau đó rất đau đớn và ngày càng đau hơn , Đốm rên xiết và liếm liên tục vào tinh hoàn đang sưng , đổi màu , hoại tử dần của mình . Có lẽ Đốm không hiểu việc gì đang xảy ra tại một bộ phận của cơ thể mình , nhưng rất khó chịu , rất buốt , Đốm chạy khắp nơi mong thoát khỏi nhưng không được . Đến ngày thứ bảy , Đốm gầy rạt ăn rất ít , luôn rên ư ử và bốc mùi hôi thúi . Có lẽ đây là điều phiền toái nhất , vì ảnh hưởng cả nhà , không ai muốn gần gũi Đốm . Tình trạng ngày càng tệ, hôi nhiều hơn, bộ lông cong cứng bẩn , không buồn sủa , mặt nhăn nhó, không vồn vã gì nữa. Ngày nào Đốm là biểu tượng của nhanh nhẹn mạnh mẽ sạch sẽ , thì bây giờ chỉ còn là chậm chạp ốm yếu và hôi thúi , ai cũng lánh xa . Tình cảnh đã như thế , giờ biết làm sao ? Chỉ còn chờ thời gian . May thay , cực bĩ thì lại thái , khoảng ngày thứ mười bốn , lúc Đốm chạy ra vườn thì cái cục thúi rơi đâu mất . Thật sung sướng và hạnh phúc , Đốm không còn hôi thúi nữa , bắt đầu ăn trở lại , sức khỏe hồi phục từ từ ; khoảng một tháng sau , Đốm trở lại như xưa : khỏe mạnh , nhanh nhẹn , đùa giỡn , và làm việc không mệt mỏi . Đặc biệt bây giờ Đốm không đi đêm nữa , không dính dáng đến các cuộc tình , không bị trầy trụa vì phải tranh giành mà chỉ chuyên chú việc nhà. Khi tất cả sức lực của một chàng trai chỉ còn tập trung cho gia đình cho công việc thì mọi việc sẽ trơn tru như thế nào. Đó là hoàn cảnh hiện tại của Đốm .

Gia đình sống trong vùng xôi đậu , nghĩa là , ban ngày với chính quyền quốc gia nhưng buổi tối nhiều khi “ mấy ổng “ về thì sống với chế độ khác . Không hiểu

Trang  6

sao mỗi lần mấy ổng về thì dân làng ùn ùn bỏ làng tạm cư ở làng khác dù chỉ một đêm hay vài ngày. Sau khi làng chắc chắn được phía quốc gia kiểm soát người dân sẽ hồi cư trở lại . Dân làng chạy về phía chính quyền chưa hẳn vì ghét sợ mấy ổng cũng chưa hẳn vì yêu mến chính phủ quốc gia ; có lẽ do phản xạ bầy đàn , cũng có lẽ do sợ hai bên bắn nhau bị lạc đạn. Trong hoàn cảnh như vậy, có tháng năm ba lần, cả nhà phải đi ngủ ở xóm dưới, nơi đông cư dân hơn tại nhà . Và năm ba lần trong năm, nửa đêm cả nhà phải ôm mền cuốn chiếu xuống ghe chèo chống qua sông trong những tình huống ngặt nghèo nguy hiểm . Rất may đã không xảy ra chuyện thiệt hại tính mạng hoặc mất mát của cải quan trọng . Qua những sự kiện đó mới thấy sự trung thành của Đốm . Buổi chiều cả nhà sắp xếp thu dọn để đi ngủ ở xóm dưới , vừa ra khỏi nhà đã thấy Đốm xăng xái chạy ở phía trước . Tại nhà mới Đốm cũng tự biết lo chỗ , rồi sáng hôm sau cùng gia đình trở về nhà . Ngôi nhà của mình nhưng sau một đêm không ngủ, tự nhiên có lúc thấy sao xa lạ ! Có đêm gia đình cùng cả xóm túa xuống bờ sông rồi lên ghe chèo chống qua làng bên kia , không kịp mang đi vật dụng gì cả . Ghe vừa cập bến đã thấy Đốm đứng bên cạnh , rùng mình văng nước tứ tung . Trong nhiều hoàn cảnh ngặt nghèo khác nhau , Đốm luôn ở bên cạnh gia đình.

Một buổi chiều, nghe Đốm sủa vang ở góc vườn, hình như đang chiến đấu với con gì ; mọi người ra xem thì rõ ràng Đốm đang dí một con rắn lớn . Không rõ rắn từ đâu đến nhưng bị Đốm dồn vào góc rào. Vẫn miếng võ cũ , Đốm sủa rát, tấn công từ nhiều phía, nhiều lần toan ngoạm cổ hoặc đuôi rắn nhưng thất bại. Rắn màu đen , to

Trang 7

bằng bắp tay người lớn , luôn ngóc cổ cao và phóng vào Đốm để trả đòn. Cuộc chiến xem ra chưa ngã ngũ thì có nhiều người xuất hiện và tham gia , dùng cây gậy gạch đá tấn công buộc rắn phải bò lên một cây dẹp gần đó . Thân cây nhỏ mà rắn thì nặng , cây nghiêng chắn ngang đường đi. Trời tối dần, nhiều người trong xóm cũng đến , có cả năm người lính có súng. Giờ phải làm sao ? Thế nào rồi cũng có người phải đi qua đây, phải chui phía dưới con rắn đang vắt vẻo như vậy sao ? Dùng cây đập mạnh giữa thân rắn sẽ gãy xương sống , nhưng không ai dám làm . Anh lính phải ra tay : hạ rắn bằng súng . Cách năm mét, ngắm vào đầu và nổ súng . Rắn co đầu lại vặn người , hình như đạn trúng đích . Anh lính khác dùng cây đập nhiều nhát vào thân , rắn rơi xuống đất và chết . Cả xóm thở phào, nhẹ nhõm .

Rồi sự kiện lớn của làng cũng đến , như một tất yếu , mà trước đó đã có nhiều báo trước. Mấy ổng không ở trong rừng nữa , mà tràn xuống làng ở luôn . Không có những trận đánh nhau như những năm trước , lần này chính quyền cùng lính nghĩa quân tự vệ .v.v. đã rút đi êm thắm và con sông trở thành ranh giới tự nhiên.

Gia đình đón tiếp những người khách mới , đó là các cô chú giải phóng quân. So với những người lính cộng hòa , gia đình thân mật với giải phóng hơn vì chẳng ai xa lạ , chú Sáu , anh Ba là người trong làng thoát ly rồi trở về . Hoặc có chú bác từng tham gia chín năm kháng chiến với Ba Má . Gặp lại bạn cũ tay bắt mặt mừng, hàn huyên cả ngày không hết chuyện. Một số cô chú mới , trước lạ sau cũng quen cả thôi . Nhưng với Đốm thì không nhận ra để phân biệt sự thân mật đó . Đốm vẫn sủa , vẫn

Trang 8

sân đón từ ngoài cổng , và sủa cho tới tận trong nhà khi chủ bảo thôi mới nín , đôi khi vẫn còn thêm vài tiếng nữa . Đốm không hiểu rằng giờ đây tiếng sủa của mình rất lạc điệu , càng lớn càng khoan nhặt thì càng lỗi nhịp . Giải Phóng rất cần sự yên lặng . Xuất hiện trong yên lặng và ra đi trong yên lặng . Bất ngờ là yếu tố của thành công . Không ai biết được ngày mai Giải Phóng sẽ làm gì . Nói rằng sẽ làm vậy nhưng chưa chắc sẽ như vậy, có thể không như vậy nhưng cũng có thể như vậy. Ai cũng biết mục đích của giải phóng đâu phải chỉ cái làng này , mà còn tiến xuống Quận rồi tới Tỉnh nữa kia ! Nhưng trước mắt phải gìn giữ cái làng này đã , phải vào ra cái nhà này trong yên lặng . Và cái gì đi ngược lại nguyên tắc đó đều phải bị dẹp bỏ , không chóng thì chầy . Đó là những toan tính của những người xung quanh mà Đốm không thể nào hiểu được . Đốm vẫn trung thành như lâu nay , ai lạ đến thì sủa ; và nếu không có chủ ở nhà để bảo im , Đốm sủa cho đến lúc người lạ ra khỏi nhà mới thôi .v.v.. Và thế là mọi việc đã quyết định . Cậu học trò nhỏ “ tiểu tư sản “ trong nhà khi biết việc cũng chẳng làm gì được để bảo vệ con Đốm với bao kỷ niệm buồn vui của mình . Thế mới biết , nhiều trường hợp , biết bạn của mình vô tội nhưng không thể nào cứu vãn được . Tô cơm ngon hơn thường ngày được đặt dưới cái hố sâu , quanh miệng hố là một dây thòng lọng , mỗi chú giải phóng giữ một đầu từ xa . Hình như linh tính báo cho Đốm có điều gì đó không bình thường , nhưng biết làm sao được khi đã quá đói rồi , vả lại , đã là sinh vật mọi biện pháp đánh vào bao tử hiệu quả gần trăm phần trăm . Suốt đời chưa bao giờ Đốm phải cúi người thấp như vậy để ăn . Có lẽ đó là điều duy nhất Đốm

Trang 9

cảm thấy không bình thường trong bữa ăn cuối cùng này . Được hai ba miếng Đốm vội vàng đứng dậy nhưng đã quá trễ rồi , thòng lọng siết chặt , Đốm quằn quại vùng vẫy nhưng vô ích . Những miếng cơm chưa kịp nuốt cùng nước miếng bèo bọt trào ra ở miệng . Khoảng năm phút Đốm đã mềm nhũn sống soài trên mặt đất . Bộ lông đốm đen mượt ngày nào giờ sắp bị cạo đi phô ra làn da thịt trắng . Tứ chi rắn chắc ngày nào rượt đuổi đàn gà con lợn giờ chỉ còn là khối thịt tròn lẳn để mọi người mời khách . Nồi nước lớn đã sắp sôi , bếp củi cũng đã cháy lên rồi . Liên hoan tối nay chắc sẽ vui lắm vì có nhiều đạm . Không hiểu những vị khách chiều nay có ai biết chút ít về các thành tích lúc sinh thời của Đốm . Hình như chẳng ai biết gì cả , nhiều lắm khen đầu bếp giỏi , thịt mềm , ướp thơm , thế thôi . Chứng kiến từ đầu ngày Đốm còn tí tẹo cho đến lúc thở hơi cuối cùng , cậu học trò chỉ biết chạy vào chỗ khuất để khóc nấc và che giấu những giọt nước mắt “ tiểu tư sản ” của mình . Chiều về sau buổi học , cảnh tượng nấu nướng không còn nữa , ai cũng đã no bữa rồi , chỉ còn một mình với bữa cơm chiều , hôm nay có thêm món thịt bồi dưỡng , nhưng đôi đũa sao nặng quá , hình ảnh Đốm như một cuốn phim quay chậm từ từ lần lượt hiện về : tiếng sủa , dáng đi nằm chạy , điệu bộ lúc vui mừng hay hốt hoảng hoặc căng thẳng lúc chiến đấu .v.v.. Đốm ơi ! Giờ này đang ở đâu ? Chắc chắn những gì đang ở trong tô bát mọi người chỉ là xác thịt thôi . Còn Đốm đã đi , đi xa lắm rồi , phải không ? Đốm có dự định trở về thăm cái làng xa xôi nghèo này nữa không ? Và Đốm có giận những con người đã đối xử bạc bẽo với mình không ? Chắc quên quên hết rồi Đốm nhỉ . Giữa

Trang 10

những con người còn tệ bạc tàn bạo hơn nhiều , sá gì giữa họ và Đốm . Đặc biệt đáng nói có những con người không hơn Đốm , cả đời chỉ toàn ăn hại phá nát , gây đau khổ cho bao người. Hiểu vậy để vui lên Đốm ạ , vui rằng đã sống hữu ích hơn rất nhiều người !

Hình như chết chưa phải là hết mà chỉ thay đổi từ hình thức tồn tại này sang hình thức khác . Như Đốm chẳng hạn , lúc sống là hình hài với bao hoạt động , giờ là hình tượng trong ký ức của bao người . Trong làng đã bao người vật sinh ra và chết đi không còn dấu vết , riêng Đốm để lại bao sự kiện khó quên , vì tính cách mạnh mẽ vô tư phục vụ , hết mình với công việc .

Mong Đốm siêu thoát và đến được nơi mong ước!

Sàigòn , Hè Mậu Tý 2008